زمبور

کوررنگی و پیرچشمی - نقد مجموعه فاصله ها

zambur — Wed, 25 Aug 2010 08:47:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

کوررنگی و پیرچشمی

فاصله ها حکایت كوررنگي و پيرچشمي مديران ملوّن صدا و سیماست. مديراني كه محل زندگي بيشترشان درهمان محدوده لوكيشن سريالهاست. بديهي است كه براي اين مدير، محله ها و رفتارها و سكنات شخصيتهايي كه بي شباهت به زندگي خودش نيستند، ملموس و باور پذير باشد. فاصله ها ازآن مجموعه هاییست كه شخصيتهايشان را ازطبقه اجتماعي بالاي شهر تهران انتخاب مي كنند. دغدغه هاي مرفهين، ادبيات مرفهين، فضاهاي مرفهين و... و اين رويه آنقدر تكرار شده كه متوسط نماييِ شخصيتي مثل محسن نيز، درميان آپارتمانهاي شيك و ماشينهاي مدل بالا و رستوران و تاكسي دربست و لباسهاي فشن گم شده است. اصلاً دراين نگاه، شما بعنوان مردم اين جامعه وقتي مورد توجه دوربين مجموعه ساز تلويزيون قرار مي گيريد، كه پايتان به طرف ديگر خط قرمز مرفهين شمال تهران نشين رسيده باشد! حتي محسن هم بايد درميانه سريال ماشيني مدل بخرد، تا مورد توجه سعيد كلاس بالا قرار گيرد. نمی دانم، درميان اين دغدغه ها رزمنده بودن محسن و فرهاد ديگر چه صيغه ايست و قرار است با كدام چسب به قصه متصل شود، نمي دانم!

اشاره صرف به رزمنده بودن محسن و فرهاد و هرچند قسمت اشاره اي و خرده داستاني كلامي و بازهم فرورفتن در همان روابط عاشقانه کوچه بازاری ونه هيچ پيشينه اي ازجنگ، تاريخ، ‌جغرافيا، عقيده، آرمان، دين، ارزشها و... ديده مي شود. به اين سبب فيلم بيش ازآنكه مروج ارزشهاي دفاع مقدس باشد، ازجنگ طلبكار است و محسن رزمنده کاریکاتوری، بدهکار خانواده و مخاطب و جامعه و منفورترین درمیان آنها. درشخصيت پردازي هم اين دونفر نماينده بارز رزمندگانِ بريده اند و بااينكه دراواخر مجموعه معلوم مي شود محسن به خاطر جنگ دختر مورد علاقه اش رارها كرده، اما بازگشت او به زندگي با خريدن ماشين جديد و ارتباط دوباره بادختر قدیم، اينگونه القا مي كند كه حالا ديگر موقع زندگي و عشق و حال است و بايد با ارزشها و پلاكها و آخرين استخوانها وداع كرد.

فرهاد اما شخصيت پيچيده تري دارد. ما سالهاست كه منتظر طرح انتقادي فضاي سالهاي پس ازجنگ و انحراف و انفعال نسلي ازبچه هاي جنگيم. اما اين موضوع درشخصيت فرهاد فقط درحد اشاره است. به دليل عدم ورود به حوزه دلايل انحراف و جريان شناسي و جامعه شناسي دوره پس ازجنگ، فرهاد صرفاً رزمنده اي گناهكار است كه به دليل افراطهاي زمان جنگ،‌ دچار تفريطِ دنياگرايي مطلق شده است. اينكه فضاي فكري دولت و مسؤولان و صدا و سيما و... درزمان اين انحراف و رفتن به سمت برجسازي، چه نقشي درانحراف فرهاد داشته بازهم مثل همه سالهای پس ازجنگ مسكوت مي ماند. درمجموع دو شخصيت رزمندة محوري فيلم بيشتر دكوري براي تأييد ساخت مجموعه به نظر مي رسند تا شخصيتهايي كاربردي. اين مسأله درجزء جزء رفتارها و زندگي آنها نمايان است. ما ديده و شنيده ايم كه رزمنده ها ولايت مدار، ظلم ستيز، التقاط ستيز، تحجر ستيز، خانواده دار و .. بودند. اما همه اينها دروجوه رفتاري اين شخصيتها هيچ نمودي ندارد. محسن نسبت به كارهاي فرهاد بي تفاوت است و بيشتر درگير مناسبات دنيايي و مراودات عاشقانه.

به قول يكي ازاساتيد اينها چطور حزب اللهي هايي هستند كه پيوندهايشان به تحولات و تغييرات جامعه اينهمه گسسته است. چرا اينها اخبار گوش نمي كنند؟ چرا روزنامه و كتاب نمي خوانند؟ چه ارتباطي بين اينها و مسجد وجود دارد؟ نماز جمعه درمنظومه شخصيت پردازي حزب اللهي هاي قلابي فاصله ها چه جايگاهي دارد؟ آيا به اين دليل كه محل نماز جمعه تهران پايين ترازخط اشرافيت است؟ رزمنده ها نبايد هيچ يادي ازهمرزمانشان بكنند يا لزوما بايد استخوانهاي شهدا اين يادآوري را بوجود آورد؟ نسبت رزمنده ها با بسيج چيست؟ همه آنها ارتشي بوده اند يا سپاهي؟ آيا لزوماً همه رزمنده ها ازطبقات مرفه جامعه اند؟ يا اينكه همه بعد ازجنگ به رفاه و اشرافيت و امكانات مادي رسيده اند؟ آيا همه رزمنده ها حتماً بايد عاشق خانمهاي سوپر دو لوكس قرتي بالا شهري تهران شوند و گزينه هاي متفاوتي براي عاشق شدن رزمنده ها وجود ندارد؟ آيا همه دختر هايِ سوسولِ معشوقة رزمنده هاي بالاشهري، با جنگيدن طرف عشقيشان مخالف بوده اند؟ پس جايگاه زنان متشخص و فرهيخته اي مثل همسر حسين نوري كه همه چيز رارها مي كن و خود را وقف اين جانباز قهرمان مي كند كجاست؟ و اینکه آیا واقعاً همه رزمنده ها بریده اند؟ چند درصدشان وارد برج سازی و بورس بازی و مناسبات کثیف بوجود آمده دو دوران سازندگی و اصلاحات شده اند؟ و ...

تلويزيون پيله هایي خود خواسته و لجن آلود دور خود تنيده كه اجازه درست ديدن، واقعي ديدن و درك صحيح ازمردم و وقايع اجتماعي را سلب کرده است. مسأله فقط رزمنده ها نيستند. ديگر شخصيتهاي مجموعه فاصله ها چقدر به حقيقت جامعه نزديكند؟ سعيد نماينده جوانان اين سرزمين است؟ اگر همه اعضاي اين نسل به اندازه سعيد ابله، به اندازه بيتا فاسد، به اندازه دختر ليلا رواني و به اندازه برادر سعيد، سرخوشند، پس ابتكارات و اختراعات و متون و هنرهای جامعه امروز بدست چه كساني انجام مي شود؟ پس كدام جوان دبيرستاني است كه ربات مي سازد و درجشنواره هاي جهاني مي درخشد؟ جايگاه جوانهاي جز چند كيلومتر شمال تهران درقصه هاي مديران تلويزيون كجاست؟ يعني درجاي جاي اين سرزمين قصه هاي بدرد بخوري براي مجموعه سازي وجود ندارد؟ يعني بجز اين چند نفر نورچشمي، كسي توان سريال سازي براي تلويزيون را ندارد؟ جالب است که آقايان بااين كج فهمي هاو بد ديدنها، توقع معجزه دارند و ادعاي پشت سرگذاردن شبكه هاي ماهواره اي!

نمایشگاه بی حجاب

zambur — Tue, 17 Aug 2010 09:43:07 GMT

بسم الله الرحمن الرحیم

نمایشگاه بی حجاب

اوج درگیریهای مسؤولان وشخصیتهای مختلف برای حجاب بود. یکی دفاع می کرد، دیگری رد و آن یکی، دیگری را فحش می داد. همه عجیب به پرووپای هم پیچیده بودند. ازتهران به مشهد می آمدم. دور میدان راه آهن، روبروی نانوایی، توی پیاده رو یکی ازنمایشگاههای داربستی شهرداری تهران توجهم را جلب کرد. بالای نمایشگاه با درشتترین اندازه ممکن نوشته بود: " نمایشگاه عفاف و حجاب و آسیبهای اجتماعی " نمی دانم خوشحال شدم یا ناراحت. چند فکر همزمان به ذهنم رسید. آفرین به شهرداری تهران که توی این دعواها شروع به کار فرهنگی برای حجاب کرده است. باز فکر کردم نکند شهرداری تهران طرفدار عدم برخورد انتظامی با حجاب است؟ جواب دادم مؤافق یا مخالف، چه ربطی به شهرداری دارد! بالاخره کمی خوشحال شدم. جلو رفتم. جوانی تنها پشت میز بود. اول نگاهم به او افتاد و بعد به کتابهای روی میز. سریع چشم دواندم. کتابها بیش ازحد آشنا بود. همان کتابهای نمایشگاهها شهری که اطراف حرم، توی مشهد می فروشند. فال قهوه، کتابهای جنسی، کتابهای پزشکی، کتاب داستانهای حسنی، تعبیر خواب، جن زدگی و احضار روح و شاید اگر بیشتر می گشتم، گنجهای معنوی!!!!!!!

ازجوان پرسیدم : پس " نمایشگاه عفاف و حجاب و آسیبهای اجتماعی " کجاست؟ گفت همینجا! گفتم : کتابهای مربوط به حجاب کجاست؟ گفت نمی دانم. به ما همینها را داده اند. عقب آمدم. می خواستم عکس بگیریم. هنوز عکس چند خانم بی حجاب روی جلد کتابها، توی ذهنم بود.

آشتي با خاكستريها - نگاهي به نسبت فيلم اخراجيها و مخاطب

zambur — Thu, 05 Aug 2010 06:38:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

اين مقاله درمجله هابيل به چاپ رسيد. درپرونده آن شماره، شايد اين تنها مطلبي بود كه جز نگاه يكطرفه، علاوه برديدن نقاط ضعف، برنكات مثبت اخراجيها نيز تأكيد كرده بود. البته دوستان با طراحي معناداري كه عنصر اصليش پوست تخمه بود!! اين مطلب را نيز به سلك ديگر مطالب درآورده بودند. بگذريم... ديدم اين روزها بازار نسخه هاي بدلي اخراجيها كه قصد استفاده ازنام و نانش را دارند داغ است. تصميم گرفتم اين يادداشت قديمي را بازخواني كنم. ازطولاني بودن مطلب نيز عذرخواهي مي كنم.(اشارات زمان دارفيلم مربوط به زمان نگارش مقاله است)

آشتي با خاكستريها

وقتي درسينماي روز دنيا فيلمي به فروش بالا دست پيدا مي كند، مي توان بطور يقيني گفت كه اين فيلم با استقبال و اقبال مخاطب نيز مواجه شده است. شرايط نمايش فيلم دردنيا متكي به چرخه اي عرضه - تقاضايي است. يعني فيلمهاي مطرح دنيا، بطور نسبي،‌ امكان رقابت با يكديگر را پيدا كرده و هركدام مي توانند از مزيتهاي مختلف اكران مثل فصول مختلف، تبليغات، پخش كننده ها، سينماها و ... استفاده كنند. – فارغ از روابط پشت پرده زر و زور مداران كه اجازه ظهورفيلمهاي مستقل استكبار ستيز را نمي دهند - اما بازتعريف هركدام ازاينها درسينماي ايران يا كشور هاي ديگر مشابه ايران – اگر وجود داشته باشد – متفاوت است. درسينماي ايران، استقبال و فروش يك فيلم، دومقوله جداگانه اند. اينجا فروش يك فيلم جز قوت دربرقراري ارتباط بامخاطب، بستگي به شرايط متعدد و متفاوتي ديگري مثل فصل اكران، تعداد سالنهاي نمايش، قدرت تهيه و توزيع كننده،‌ تبليغات، توانايي توليد نسخه هاي كافي فيلم، – درسينماي مدرن امروز دنيا، چيزي بنام نسخه هاي كپي شده وجود ندارد. هرسينما باداشتن كدي ماهواره اي، فيلم مورد نظرش را براي روزهاي مشخص نمايش مي دهد. دراين روش امكان ورود نسخه تقلبي يك فيلم دربازار به حداقل مي رسد - و حتي توانايي توزيع كننده درجلوگيري از نشت فيلم به بازار سي دي هاي قاچاق دارد. چنانكه مثلاً اگر اخراجيها دراسفند ماه يا درگروه ديگر سينمايي، يا با توزيع كننده ديگري به نمايش درمي آمد، يا اگر مثل شماره 1 اش، نسخه هاي قاچاقش زودتر به بازار مي آمد، شايد به نصف فروش فعلي هم نمي رسيد. به خاطر مي آورم كه حاتمي كيا جايي درجواب عدم فروش روبان قرمز مي گفت : «روبان را نيمه دوم اسفند ماه درسينماهاي لاله زار اكران كردند!! يعني باهمين شرايط عجيب و غريب، براي دو هفته!!» همه اينها بعني اينكه، درايران عدم استقبال ازيك فيلم، هميشه به معناي عدم فروش يك فيلم نيست. شايد اين مثال نزديكترين حالت به ذهن باشد كه عدم استقبال ازيك فيلم درايران، مثلاً به اين معنا باشد كه درصورت نمايش فيلم از تلويزيون، تعداد زيادي با كنترل ازراه دور كانال راعوض كنند و جومونگ ببينند.

باوجود اين شرايط، مخاطب هميشه و درهر حالتي، جزء لاينفك سينماست و اگر فيلمي را از مخاطبش جدا كنند،‌ مانند اينست كه روح انسان را از جسمش جدا كنند. قطعاً فيلم بدون روح، فيلم نيست و بايد بدنبال واژه مناسبتري برايش گشت. ماهيت سينما را براين اساس گذاشته اند كه مردم از زير لحاف گرم و روي مبل نرمشان جدا شوند، ازبالاي ترافيك پرواز كنند و بليط بخرند و درجايي بنام سالن سينما به ديدن فيلم بيايند. براين اساس اگر فيلمي نتواند نسبتش را مخاطب تعريف كرده و مخاطب را جذب كند، نه اينكه خوب نيست، كه سينما نيست.

**************

اما جذب مخاطب با كدام بها؟ مشخص است كه هرفيلم دو كالبد دارد، قالب و محتوا. كه هركدام ازاينها براي تعريف رابطه فيلم و مخاطب به يك اندازه مهم است و تفكيك يكي ازديگري يا نگاه كاريكاتوري به يك جنبه، بازهم مانند جدا كردن روح و جسم است. سينماي تأثير گذار و ماندگار دنيا هم از اين قاعده مثتثني نيست و فيلمهاي مؤفق تاريخ سينما، - فارغ ازاينكه محتوايشان با ارزشهاي ماسازگار باشد يانه- تلفيق متناسبي از قالب و محتوي هستند. همينجاست كه مسأله اي بنام جذابيت و مسأله ديگري بنام ارزش يا محتوا مطرح مي شود. جذابيت را اينطور تعريف مي كنيم : استفاده درست از قالب براي نمايش متعالي محتوي. و ارزش و محتوي را به اين صورت كه تعالي بخش، كامل كننده وبه بلوغ رساننده قالب. در اين دو تعريف ديگر جايي براي فيلم فارسي ازيك طرف و سينماي شبه روشنفكري ازطرف ديگر باقي نمي ماند. فيلم فارسي ياهمان سينماي لاله زاري زرد كه پيش ازانقلاب متولد شده و رشعاتش تا امروزهم درسينماي ايران وجود دارد، سينمايي مخاطب زده، عوام زده و ذليل كه با هدف قرار دادن صرف غرائض حيواني و دست انداختن بر سطحي ترين علائق انساني، فقط درپي فروش و تأمين هزينه هاست. اين سينما را البته مي توان درهمه جاي دنيا ديد. قاعده ليبراليسم آنست كه تو بايد همه زائقه ها را به نوعي برآورده كني تا همه راضي باشند و راضي بمانند. درهمان روزهاي پيش ازانقلاب بود كه درواكنش تفريطي به افراط فيلم فارسي، سينماي معلول شبه روشنفكري با پز پرطمطراق سينماي نوين، سينماي موج نو يا سينماي فرهنگي و ... متولد شد. اين سينما دعوي هنر براي هنر و سينما براي سينما داشت. درتعريف بزرگان اين سينما مردم ازنظرفرهنگي مانند طبقات اقتصادي تقسيم بندي مي شوند. فهميده ها و نفهمها، باسوادها و بي سوادها، روشنفكرها و تاريك فكرها و ... اين سينما مي خواست لمپنيزم فيلم فارسي را كه درآن نه محتوي جايگاهي داشت و نه ريخت، با خزيدن به گوشه سوئيتهاي روشنفكري حل كند. غافل ازاينكه اين سينما درحال كنار گذاشتن تنها نقطه قوت درست استفاده نشده فيلم فارسي بنام مخاطب است. به همين دليل بود كه سينماي شبه روشنفكري با عصا متولد شد و اين عصا را هيچ زمان به كناري نگذاشت. اين سينما به تدريج عادت كرد كه متكي به بودجه هاي بنياد هاي پهلوي و بنياد هاي جمهوري اسلامي باشد.

اما سينماي آرماني درهردين و فرهنگ وزبان و قوميتي، بازتعريف متفاوت و نقاط اشتراك بسيار زيادي دارد. مهم اينست كه هرقوم و ديني به نسخه بومي و آرماني خود برسند. البت دراين آرمان مفاهيم مشترك زيادي نيز بوجود خواهد آمد. سينماي ضد امپرياليستي، سينماي آزاديبخش، سينماي اخلاق گرا و ...

**************

اخراجيها تا اينجا فيلمي پرفروش و البته پرمخاطب بوده است. جز حدود 10 ميليون نفري كه تا امروز فيلم را ديده اند، احتمالاً دهها ميليون نفر ديگر نيز فيلم را به شكل سي دي ويا از طريق تلويزيون ديده اند. همين مخاطب عظيم و برخي صحنه ها و ديالوگهاي نه چندان دلپذير فيلم، اين شبهه را بوجود آورده كه اخراجيها با شوخيهاي سطحي و مبتذل، تماشاگر را به سالنها مي كشاند. اما فرض ما براين است كه تماشاگر اخراجيها بين، با اختيار فيلم را انتخاب مي كند. چرا فيلمهاي ديگر سينماي ايران كه بعضيهايشان چند برابر اخراجيها شوخيها و جديهاي مبتذل دارند، مورد انتخاب تماشاگر مختار قرار نگرفته اند؟ ديگر اينكه درصدمهمي از تماشاگران اخراجيها، به انواع شبكه هاي ماهواره اي و شبكه هاي زيرزمين فيلمهاي رنگارنگ دسترسي دارند؟ چرا اخراجيها توانسته اينها را ازخانه كنده و همراه با جمع خانواده به سالنها بكشاند؟ ازاين منظر بايد به دلايل ديگر و بسيار مهمتر اقبال به يك فيلم پرداخت. چند دليل قريب به ذهن را مي شمارم :

1- اخراجيها يك فيلم متفاوت جنگي و ازنظر محتوايي، دفاع مقدسي است. جنگ به مثابه بازه اي 8 ساله ازتاريخ اين سرزمين و دربردارنده سالهاي بيشتري از فرهنگ مردم. گنجينه اي هنوز بسيار دست نخورده و نامكشوف كه علاقه مندي اين ميزان ازمخاطب را به رويكردي متفاوت از خود برمي انگيزد. اخراجيها درهردو بخش سعي داشته برشي كامل ازاين واقعه را مقابل تماشاگرقراردهد.

2- البته درخيلي جاها اين سعي به ثمر ننشسته و خصوصاً درفيلم دوم با اندكي از تقدس زدايي نسبت به دفاع مقدس مواجهيم وفيلم بيشترهم خود را در طنزها گذاشته و ازمعنويات غفلت كرده است.

3- طنز فاخر درسينماي ايران گوهر كميابيست. فيلمهاي طنز نما و لوده زياد، و آنها كه درتعريف واقعي طنز بگنجند،‌ بسيار كمند. اخراجيها ازطنز استفاده اي كاربردي مي كند. شخصيتها را بنا كرده و درموقعيتي خنده دار قرار مي دهدوبعد رفتار اين موجودات عجيب براي فضارا به كار فيلم مي گيرد. اين روش درخيلي سكانسها، طنزي دلپذير و قابل تحمل مي سازد كه مادر بزرگها و متدينها را نيز به سينما مي كشاند.

4- دربررسي تعداد تماشاگران فيلمهاي سينماي ايران، پيش ازاخراجيها، همچنان به فيلمهاي دهه شصت مثل عقابها و كاني مانگا و ... برمي خوريم كه ازقضا اينها هم فيلماي جنگي اما ازنوعي متفاوت با اخراجيها هستند. ازآن به بعد، معمولاٌ سال به سال تعدادتماشاگران فيلمهاي ايراني كم شده است. اين يعني ميليونها نفري كه دردهه شصت و بامنزه تر شدن سينما، نسبت به قبل از انقلاب، با سينما آشتي كرده بودند، به تدريج و دوباره به سينما بدبين شدند و به غار خانه هاي دي وي دي دار و ماهواره دار خزيدند. اخراجيها با مخاطب ميليونيش، اين خدمت را به سينماي ايران كرد كه اين قشر خاكستريِ حالا با خانواده و چند برابر شده را، دوباره با سينما آشتي داد. اخراجيها2 حدود 7 ميليون تماشاگر داشت كه حدود سه برابر فيلم عقابها و پيشرفتي متناسب و نه البته شگرف است.

عاشقانه اي براي جشنواره ملي جوان ايراني

zambur — Mon, 26 Jul 2010 06:05:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

عاشقانه اي براي جشنواره ملي جوان ايراني

پدر، دستش را رها كرد. نگاهي به دستها انداخت. حالا آنها جلوي صورت مادر را سد كرده بودند. كنجكاو شد. فرصت خوبي بود. جستي زد و ازدرخت كجي كه كنار خيابان بود بالا رفت. ازآن بالا همه چيز جور ديگري ديده مي شد. چشمهايش را چرخاند. پادشاه با لباسهاي جديد و عصاي مخصوص وسط خيابان را گرفته بود و مي رفت. مردم با تعجب اورا نگاه مي كردند. مردهاي ديگري را ديد كه دستشان را جلوي صورت زنها گرفته بودند. سربازها زير چشمي اندام شاه را نگاه مي كردند. ازانتهاي شهر، دو خياط حقه بازنگاهي به سياهي جمعيت كردند و با پوزخندي پشت تپه مخملي ناپديد شدند. يادش آمد. پدرگفته بود پادشاه هماني است كه عصا دارد و باسربالا جلوتر ازبقيه راه مي رود.همه قدرت صداي تيزش را درگلو انداخت و فرياد زد : نگاه كنين... پادشاه لخته!

فرش گُل گُلي

zambur — Sun, 18 Jul 2010 07:53:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

فرش گُل گُلي

«Red carpet» يا فرش قرمز، مراسمي است كه درجشنواره ها و مراسم سينمايي جهان، پيش ازنمايش يا اكران فيلمهاي سينمايي برگزار مي كنند. هدف اين مراسم ترغيب مخاطب خاص و عام به ديدن فيلم و كمك به تبليغات و افزايش فروش فيلم است. يكي ازمسؤولان سينمايي درباره برگزاي اين مراسم درايران گفته است كه بايد مراسمي با هويت ايراني و فرهنگ خودمان پيدا كنيم و دنبال تقليد نباشيم. فكر كردم اگر بجاي قالي قرمز اين مراسم، فرشي دستباف بيندازند و نامش را مراسم فرش دستباف بگذارند، حتما مراسمي با فرهنگ خودي خواهيم داشت. عكسهاي چند مراسم برگزار شده فرش قرمز نشان مي دهد كه ساختار برگزاري اين مراسم درست مانند همه جاي دنياست. بااين تفاوت كه خانمهاي هنرپيشه ايراني با شال و مانتو روي فرش حاضر شده و همان حركات و ژستهاي هاليوودي را جلوي دوربينها نمايش مي دهند. بهتراست ازظاهر گرايي عبوركنيم وبيشتر به ماهيت توجه كنيم. هنر مدرن درغرب ماهيتي خود شيفته و پرزرق و برق دارد. ماهيتي كه جَوَلان هرچه بيشتر، براي جذب هرچه بيشتر و درنهايت سود هرچه بيشتر را هدف قرار داده است. درحالي كه انسان مسلمان انقلاب اسلامي و هنر انقلاب اسلامي نيز به تبع آن ماهيتي متفاوت دارند. درنمونه هاي موفق سينماي انقلاب مثل ديده بان ومهاجر و هور درآتش، ما با نقش – انسانهايي مواجهيم كه حياتشان را درنمايشي نبودن، جَوَلان ندادن، ژستهاي فريبنده نداشتن مي دانند. اينكه يك هنرپيشه زن روي فرش با چه رنگ و يا با چه لباسي حاضر شود، درماهيت موضوع چه تفاوتي حاصل مي شود؟ يعني اگر هنرپيشه هاي فلان فيلم با چادر به فرش قرمز بيايند، اهداف فرهنگي محقق شده است؟

شنيده ايد كه عين نجس را به هرصورت و با هرچيزي كه آب بكشي پاك نمي شود، مگر آنكه ماهيتش رااز دست دهد. مثلاً سگي كه درمعدني نمك كاملاٌ حل شود. يا خوني كه دراختلاط با آب، رنگ و بويش را ازدست بدهد. اين فرشهاي گل گلي باعث افزايش سطح فني يا محتوايي يك فيلم نمي شود. فقط تبليغاتي زودگذر و فريبنه است كه حتي اگر مخاطباني را به سالنها بكشاند، نمي تواند ازتبليغات سينه به سينه مردمي آن استفاده كند. بهتر است مسؤولان و دست اند كاران سينماي ايران، اول به سطح كيفي فيلمهايشان بيفزايند و بعد به فكر روشهاي تبليغاتي مدرن بيفتند.

ديالوگ عمر و عاص و مالك اشتر

zambur — Thu, 08 Jul 2010 08:46:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

ديالوگ عمر و عاص و مالك اشتر

« سلامتیه سه تن : ناموس و رفیق و وطن. سلامتیه سه کس : زندانی و سرباز و بی کس.... سلامتی آزادی , سلامتی زندونیای بی ملاقاتی...» صداي راديو كه اين جملات را پخش مي كند، با فِس و فِس تنور نانوايي و تاپ تاپ كوبيدن خمير روي صفحه تنور مخلوط شده است. تازه رسيده ام نانوايي. زود ذهنم پرواز مي كند. سكانسهاي شروع فيلم اعتراض كيميايي. داريوش ارجمند درحال آزاد شدن اززندان است. مهدي فتحي درمراسم استقبال ازاو كه به خاطر قتلي ناموسي به زندان افتاده،‌ اين جملات را درميان بدرقه زندانيان ديگر مي گويد.

هنوز نوبتم نشده. چانه گير همينطور كه همه بدن را مي جنباند و گلوله هاي يك اندازه خمير را روي صفحه پرت مي كند و رويش آرد مي پاشد، روبه شاطر ميانسال كه عرق ريختن برايش مثل آب خوردن است مي كند ومي گويد : «يادته؟ »

سريع فكر مي كنم. پس اينكه مي گويند فيلمهاي كيميايي متحجرانه است و تكرار خود و هنوز دنبال انقلاب فردي و آنارشيسم، بي خود است. ببين نفوذ روشنفكرها درمردم چقدر زياد شده! خمير گير نانوايي محل ماهم اعتراض كيميايي را بعد ازسالها بياد دارد.

گوشها را تيز مي كنم. چانه گير پس ازسرتكان دادن شاطر ادامه مي دهد. « ها... اي حرفا رِه عمر و عاص به مالك اشتر مُگفت!!»

نگاهي به مجموعه درچشم باد

zambur — Wed, 30 Jun 2010 08:41:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم
دين و ميهن نه ميهن و دين
خاطره زيباي شير سنگي، جعفري جوزاني ترمزي بود كه باعث شد با احتياط بيشتري درباره درچشم باد بنويسم. اما ازمجموع حدود 15 قسمتي كه ديده ام، اين نكات به نظرم رسيد :
1-      درچشم باد يكي ازمعدود مجموعه هاي تلويزيوني است كه با روش 35 ميلي متري يا به عبارتي سينمايي تصويربرداري شده است. اين تحمل سختي و هزينه دربعضي قسمتها به زحمتش مي ارزد. رنگ و نورها، تغيير فوكوسها، نماهاي باز چشم نواز و ... و البته دربعضي بخشها خصوصاً نماهاي جنگي، تحرك لازم را ازدوربين گرفته و نماهايي بي روح و ساكن و ساده به ارمغان آورده است.
2-      دكوپاژ فيلم درهمه بخشها يكدست و روان نيست. ازقسمتهاي اول كه پيچيده و بعضاً حساب شده است تا قسمتهاي جنگي كه ول و سهل انگار و بسيار آماتوري است. در قسمتي كه دكتر همراه رزمندگان به عمليات مي رود، سياهي لشكرها، شلنگ تخته زنان توي بيابان مي دوند و دوربين به يك حركت چپ به راست ساده اكتفا مي كند. دريغ ازيك نماي بسته ازصورت، دست،‌اسلحه و... درهمين لحظه انفجاري گوشه تصوير ديده مي شود كه معلوم است بدون هماهنگي كارگردان و تصوير بردار بوده و نصف تصويرش به خارج قاب مي افتد.
3-      درقسمتي ازمجموعه برشهاي متوالي بين نماهاي فيلم و قطعات مستندي از جنگ داريم كه قرار است به ما اينگونه القا كند كه ببينيد! كارگردان آنچنان به واقعيت وفادار بوده كه دقيقا ًفيلمهاي مستند جنگ را بازسازي كرده است. از طرف ديگر تماشاگران فيلم احتمالاً دو گروه مي شوند. عده اي كم اطلاع تر شگفت زده مي شوند و احسنت مي گويند و عده اي ايرادگير، انتقاد مي كنند كه اِ... اين بازيگر كجا به حسن باقري شبيه است؟غافل ازاينكه جواب مسأله درصورت آن نهفته است. يك اثر سينمايي براي باور پذيري قرار نيست نعل با النعل تصاوير مستند يا خاطرات و گفتارها و رفتارهاي شخصيتهاي واقعي را كپي كند. يك اثر سينمايي بايد باور پذيري را با قابليتهاي فني درتماشاگر ايجاد كند.
4-      درچشم باد با وجود هزينه گزاف كه از12 تا 17 ميليارد شنيده ايم، ازنقيصه مهم همه مجموعه هاي تلويزيون يعني محاسبه دقيقه اي رنج مي برد. اين شيوه، ريتم كلي مجموعه را چنان كند كرده كه مخاطب عادي تلويزيون را نيز خسته مي كند. اين ضعف بسيار مهم درهمه قسمتهاي مجموعه ديده مي شود. فكر كنيد كارگردان مجبور مي شد، سريال را با دقت و وسواس مي ساخت، آنوقت ‌نيمي ازبودجه فيلم را ازدست مي داد. شنيده ام جوزاني جايي درجواب اعتراض به پرهزينه بودن مجموعه گفته اگر اين مجموعه درآمريكا ساخته مي شد، بيش از300 ميليارد تومان ارزش داشت. فرض كنيم اين حرف درست است. اما اگر درچشم باد را دست كارگردانان مجموعه لاست بدهيم، چند درصدش را درتدوين حذف مي كنند؟!
5-      درچشم باد ادعا و ظاهري ملي گرايانه دارد. اما خبطي كه روشنفكران ما مي كنند، اينست كه سابقه دينداري بيش ازهزار ساله اين سرزمين را ازملي گرايي منفك مي كنند. مثلاً فكر مي كنندرويكرد مردم به شاهنامه صرفاً به دليل پهلوانان ايرانيش است. غافل ازاينكه علاقه مردم به رستم و قهرمانان شاهنامه دلايل توحيدي دارد. نگاهي به خاطرات رزمندگان ميهن دوست ارتش – فارغ ازاينكه سپاه و بسيج چه نقشي درجنگ داشته اند - اين نكته را ثابت مي كند كه آنها عشق به آب و خاك را جزيي ازدين مي دانسته و مي دانند. - فرمان امام درباره عدم انحلال ارتش را بايد دراين نگاه جستجو كرد. - قهرمانان درچشم باد، خصوصاً دوست دكتر دربيمارستان صحرايي نه شخصيت پردازي يك ميهن پرست واقعي را دارند و نه رسوخ تفكر ديني درمردم اين سرزمين را به رسميت مي شناسند.
اين مطلب در روزنامه جوان،‌چهارشنبه 2 تير 1389 به چاپ رسيد.

بخشي از مصاحبه يك كارمند مجلس درباره دانشگاه آزاد

zambur — Wed, 23 Jun 2010 09:41:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم
بخشي از مصاحبه يك كارمند مجلس درباره دانشگاه آزاد
درواكنش به اجراي اساسنامه دانشگاه آزاد، يكي ازقضات دادگستري، خودسرانه دستور توقف اجرا را صادر مي كند. درست بعد ازاين حكم، مصوبه اي معنادار با رأيي قاطع ازطرف مجلس، وقف دانشگاه آزاد را تصويب مي كند. اين آخرين دست و پازدنها و تلاشهاي مديريت انشاء الله سابق دانشگاه آزاد، لطف خفيه الهي بود كه مثل فتنه 1388، چهره واقعي خيلي ها را نشان داد. نمايندگاني كه به اين مصوبه بودار رأي مثبت دادند، علاوه بر خسران اخروي، بايد درآينده جوابگوي دليل آن باشند. براي جستجوي دليل اين رأي قطعه اي ازمصاحبه يكي ازكارمندان مجلس با مجله راه شماره 30+1، اسفند 1386 را نقل مي كنم :
«تعامل دانشگاه آزاد با نمايندگان :
آقاي جاسبي وقتي وارد مجلس مي شود، صد نفر دور او جمع مي شوند. حتي براي رئيس مجلس هم اينطور نيست. دانشگاه آزاد معاون و مديركل امور مجلس دارد. آقاي جاسبي ازكارمند گرفته تا وزرا تا نماينده ها همه را با خود همراه مي كند. مثلاً براي انتقال دانشجو ازيك واحد كوچك به تهران كمك مي كند... »
متن كامل اين مصاحبه را مي تونيد دروبلاگ جبهه فرهنگي انقلاب اسلامي مشهد بخوانيد.

آژانس شيشه اي آمريكايي

zambur — Sat, 19 Jun 2010 06:47:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم

آژانس شيشه اي آمريكايي

آواتار فيلم به ظاهر پيچيده ايست. جلوه هاي ويژه بصري با جديدترين تكنولوژي روز به اضافه حرفهاي گنده - و البته باسمه اي - پست مدرنيستي :

حفظ محيط زيست : «مادربزرگ ما طرف كسي رو نمي گيره، او ن فقط ازتعادل حيات حفاظت مي كنه[1]» ، طرح رابطه ناديدني موجودات زنده با هم كه با ترفند پيوندهاي عصبي بوجود آمده، ادعاهاي ضد جنگ بخصوص با تصاوير احساسي نابود شدن درخت پس ازبمباران، محق دانستن موجودات براي دفاع ازخود«وقتي پاروي دم ديگران مي ذاري بهشون حق بده دشمنت بشن [2]»، نقد درون گفتماني ليبرال - سرمايه داري «بخاطر چي معامله كنن، آبجو يا شلوار لي؟ ما چيزي نداريم كه اونها دلشون بخواد[3]» و... همه اينها فيلم را مهم و باشكوه جلوه مي دهد. اما آواتار بيش ازآنكه پيچيده و عميق باشد، پرزرق و برق و فريبنده وبا ساختاري بسيار ساده. يعني همان رقصنده با گرگِ كوين كاسنر در نمونه اي امروزي، تخيلي و مجازي. نزديك شدن يك آمريكايي به قبايل بدوي سرخپوست و دراينجا ناوي، دلسوزي با آنها به خاطر ظلم اشغالگران آمريكايي، حلول خصوصيات و روحيات آنها دراو و درنهايت عضويت و همراهي با آنها در جنگ با اشغالگران. شما مي توانيد دراين چهارچوب بجاي ناويها، سرخپوستها، سياه پوستها، سفيد پوستهاي آفريقايي، مسلمانها، زردها، بوميان استراليا و ... را بگذاريد و به مدلهاي ديگري برسيد.

و چند نكته درباره فيلم :

بخش هاي منتقدانه آواتار به ساختارهاي ليبرال سرمايه داري، با قطعه اي ازخود فيلم خنثي مي شود. مثلاً تفكرات ضد جنگ فيلم با فضاي نظامي اغراق آميز درباره تواناييهاي نداشته ارتش آمريكا به فراموشي سپرده مي شود. درست مثل آژانس شيشه اي كه ما فقط يكي مي سازيم و آمريكاييها سالي چند تا.

درميان ناوي ها فقط آنهايي متمدن ترند و بويي ازخصايص انساني برده اند كه انگليسي بلدند. بيشتر هم زنها انگليسي بلدند و نه همه. دختر پادشاه، همسر پادشاه و... يعني كارگردان تفاوت طبقاتي نظام ليبرال - سرمايه داري را به پاندورا هم تعميم مي دهد.

مثلي است كه مي گويد : خود گويم و خود خندم، من مرد هنرمندم است. خودت اشغال كني، تجاوز كني، هر جنايتي را مرتكب شوي و بعد درمقام فرشته صلح ظاهر شوي و دنيا را به تحسين وادار كني. منجي ناويها!! درفيلم، بازيك آمريكايي نيرو ويژه است كه جنايات زيادي را مرتكب شده است.

بخشهايي ازفيلم، رويكرد به خدا،‌دين، معنويت، ستايش، پرستش، معجزه، شفا وديگر مفاهيم اينچنين است. اما كدام خدا؟ خداي ناويها چيزي فراتر از اسطوره ها و خدايان خرافي و دست ساخته بدويان آفريقا و آسيا و آمريكاو اروپاست؟ درمقابل اين، انسان ليبرال است كه درمقابل خدايان قلابي ناويها، خود را بجاي خدا نشانده و كارخانه ناوي سازي علم كرده است. اين درونمايه درترميناتور 1و 2 جيمز كامرون نيز ديده مي شد.

آواتار دريك رويكرد استراتژيك، درحال ترسيم رابطه آينده آمريكا با جهان سومي هاست. وارد شدن ازدردوستي و نشان دادن هويج، نزديك شدن به آداب و رسوم اديان مختلف، نفوذ درآنها و استحاله شان. يعني همان سياست غرب درانتخابات رياست جمهوري ايران با نمادهاي مذهبي و انقلابي. درسطحي ديگر فيلم با انتقاد خفيف به سياستهاي جنگ طلبانه بوش، سياستهاي اوباما درباره خروج آمريكاييها ازعراق را پي مي گيرد. درست مثل فيلم هارت لاكر.

نگاهي به نقدهاي آواتار در خارج ازايران انداختم. درآنها چند نكته جالب ديده مي شد. ازكليساي كاتوليك كه به طبيعت پرستي و طبيعت گرايي افراطي فيلم كه درمقابل خداگرايي قرار دارد، اعتراض كرده بود. تا اعتراض بوميان آمريكا و هند كه استفاده ازواژه مقدس آواتار را براي فيلمي سرگرم كننده جرم مي دانند تا اعتراض گروههاي زيست محيطي به آواتار براي استفاده ازشنهاي خاص يكي ازمعادن كانادايي – يكي ازموارد خنثي كننده فيلم كه درباره محيط زيست و طبيعت فيلم مي سازد ودرهمان فيلم محيط زيست را تخريب مي كند. -

[1] - بخشي ازديالوگ دختر پادشاه ناويها

[2] - بخشي ازديالوگ هاي فيلم

[3] - بخشي ازديالوگ جيك سالي

جيك جيك مستون و ياد زمستون

zambur — Sun, 06 Jun 2010 09:47:18 GMT

بسم الله الرحمن الرحيم
جيك جيك مستون و ياد زمستون
سيد حسن خميني بايد وقتي عكسش با سران فتنه لورفت، ازسخنراني درحرم امام انصراف مي داد!
سيد حسين خميني بايد وقتي خود را درآينه نگاه مي كرد، مي فهميد هرگردي گردو نيست!
سيد حسن خميني بايد وقتي اورا سياست مدار مي دانستند، بيشتر روزنامه مي خواند!
سيدحسن خميني بايدروزي كه اورا مجتهدصدا مي زدند، بادقت بيشتري رسائل و مكاسب مي خواند!
سيد حسن خميني بايد وقتي او را جانشين امام لقب مي دادند، بيشتر صحيفه امام مي خواند!
سيد حسن خميني بايد وقتي پشت اسم امام مخفي مي شد، بيشتر با اتوبوس رفت و آمد مي كرد!
سيد حسن خميني بايد وقتي دنبال رداي رهبري بود، بيشتربه بزرگي و كوچكي ردا فكر مي كرد!
سيد حسن خميني بايد وقتي با سران فتنه شام مي خورد، به فكر سوء هاضمه اش مي بود!
سيد حسن خميني بايدوقتي فتنه را محكوم نكرد، به فكر محكوم شدن مي بود!
سيد حسن خميني بايد وقتي دربرابر انحراف ازخط امام سكوت مي كرد، به فكر سكوت اجباري درحرم امام مي بود!
سيد حسن خميني بايد ياد سيد حسين خميني مي بود!
سيد حسن خميني بايد وصيت سيد احمدخميني را ازياد نمي برد!
اصولاً سيد حسن خميني وقتي جيك جيك مستونش بود،‌ياد زمستونش بود؟!!